BÀi 3: ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN

I. Khái quát về điều hòa hoạt động của gen:

1. Khái niệm điều hòa hoạt động gen:

Điều hòa hoạt động của gen là điều hòa lượng sản phẩm của gen được tạo ra.

Ví dụ: Ở động vật có vú các gen tổng hợp các prôtêin có trong sữa chỉ hoạt động ở cá thể cái và vào thời điểm con mẹ sắp sinh và nuôi con bằng sữa.

2. Các mức độ điều hòa hoạt động gen

  • Đối với sinh vật nhân sơ: chủ yếu ở mức phiên mã.
  • Đối với sinh vật nhân thực: Phiên mã, dịch mã, sau dịch mã.

II. Điều hòa hoạt động của gen ở sinh vật nhân sơ:

1. Khái niệm opêron:

Opêron là các gen cấu trúc có liên quan về chức năng thường được phân bố liền nhau thành từng cụm và có chung một cơ chế điều hòa.

2. Các thành phần cơ bản của opêron:

– P (vùng khởi động của operon): chứa 1 trật tự nucleôtit đặc thù, giúp enzim RNA polimeraza nhận biết mạch mã gốc để tổng  hợp mARN, và là điểm khởi đầu quá trình phiên mã.

– O (vùng vận hành): là trình tự nulêôtit đặc biệt, tại đó prôtêin ức chế có thể liên kết làm ngăn cản sự phiên mã.

– Gen cấu trúc: tham gia tổng hợp mARN.

3.  Opêron Lac:

– P (vùng khởi động của opêron)

– O (vùng vận hành)

– Z, Y, A: Các gen cấu trúc quy định tổng hợp các enzim tham gia vào các phản ứng phân giải đường lactose có trong môi trường để cung cấp năng lượng cho tế bào.

4. Sự điều hòa hoạt động của opêron Lac:

  1. a.  Khi môi trường không có lactôzơ:

Gen điều hòaàprôtêin ức chế gắn vào vùng vận hành àngăn cản phiên mã của các gen cấu trúc.

b.  Khi môi trường có lactôzơ:

Lactôzơ + prôtêin ức chế à thay đổi cấu hình prôtêin ức chế àkhông liên kết được với vùng vận hành àARN pôlimeraza liên kết với vùng khởi động àmARN (gen Z, Y, A)à enzym phân giải lactôzơ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: